Lotgenoten zeggen het vaak tegen elkaar: na een groot verlies herken je jezelf soms nauwelijks. Om je heen gaat het leven gewoon door, terwijl voor jou alles stilstaat.
Je doet boodschappen, beantwoordt berichtjes en zegt dat het “wel gaat”. Ondertussen voelt het alsof er een stuk van je ontbreekt.
Misschien ben je hier terechtgekomen omdat je wilt begrijpen wat er met je gebeurt. Omdat je je afvraagt of het normaal is dat je zo moe bent, zo boos, of juist zo vlak. Of omdat je hoopt te lezen dat het ooit lichter wordt.
Wat je ook voelt: het mag er zijn. Er wordt weleens gezegd dat rouw de prijs is van liefde. Hoe dieper de verbondenheid, hoe groter het gemis.
De fases van rouw kunnen je helpen om woorden te geven aan wat je doormaakt. Zie ze als een kaart van een landschap waar je liever nooit was beland, en die je helpt om er je weg in te vinden.
Waar komen de fases van rouw vandaan?
De bekendste indeling komt van de Zwitsers-Amerikaanse psychiater Elisabeth Kübler-Ross. Zij sprak eind jaren zestig met veel mensen die ernstig ziek waren, en beschreef wat zij in de laatste periode van hun leven doormaakten.
Haar boek uit 1969 werd wereldberoemd. Al snel herkenden ook nabestaanden zich in de vijf fases die ze beschreef.
Later schreef ze samen met David Kessler het boek Over rouw. Daarin benadrukken ze dat de fases geen vaste route zijn. Je kunt ze in een andere volgorde meemaken, sommige overslaan of er steeds opnieuw naar terugkeren.
De vijf fases van rouw
1. Ontkenning: het voelt onwerkelijk
In de eerste periode na een verlies dringt de werkelijkheid vaak maar half tot je door. Je weet dat het gebeurd is, misschien heb je zelf de uitvaart geregeld, en toch verwacht je nog dat de deur opengaat en je die vertrouwde stem hoort.
Je pakt je telefoon om iets te vertellen, en dan schiet het ineens door je heen.
Sommige mensen voelen zich in deze tijd verdoofd, alsof ze achter glas leven. Anderen zijn juist heel druk en regelen alles. Dat kan vreemd voelen, of zelfs kil, maar het is een manier waarop je lichaam en geest je beschermen. Zo komt het verlies in stukjes binnen, en niet in één keer.
2. Boosheid: waarom wij, waarom nu?
Als de verdoving langzaam wegebt, kan er boosheid komen. Op de ziekte, op de artsen, op de wereld die gewoon doordraait. Op mensen die goedbedoeld zeggen dat het leven verdergaat.
Soms ben je boos op degene die er niet meer is: hoe kon je mij hier alleen laten? En soms richt de boosheid zich op jezelf.
Ze kan je overvallen en je laten schrikken van jezelf. Toch hoort boosheid bij rouw. Ze laat zien hoe onrechtvaardig het voelt dat iemand die zoveel voor je betekende, er niet meer is.
3. Onderhandelen: had ik maar…
In deze fase blijft je hoofd zoeken naar een andere afloop. Had ik maar eerder gebeld. Was ik die avond maar gebleven. Had ik maar beter opgelet.
Je speelt gesprekken en momenten opnieuw af, op zoek naar het punt waarop het anders had kunnen lopen.
Vaak gaat dit samen met schuldgevoel. Dat is pijnlijk, en tegelijk heel menselijk. Het is een poging om grip te krijgen op iets waar je geen grip op had.
4. Somberheid: het gemis dringt echt door
Op een gegeven moment valt de drukte rond het afscheid weg. De kaarten stoppen, en de mensen om je heen pakken hun eigen leven weer op.
Juist dan kan het gemis het zwaarst voelen. De stilte in huis, de lege stoel aan tafel, de zondag zonder telefoontje.
Je kunt je moe, leeg en lusteloos voelen, of je terugtrekken van anderen. Kübler-Ross noemde deze fase “depressie”. Toch is dit verdriet een eerlijke en gezonde reactie op wat je kwijt bent.
5. Aanvaarding: het verlies krijgt een plek
Aanvaarding klinkt misschien alsof je het verlies goed moet vinden, of alsof je verdriet voorbij is. Zo is het niet bedoeld.
Het gaat erom dat je langzaam leert leven met een werkelijkheid die je nooit had gekozen. Er komen weer momenten van lichtheid. Je kunt glimlachen om een herinnering, zonder dat het meteen pijn doet.
Het gemis blijft. Het krijgt alleen een plek in je leven, naast al het andere.
Rouw komt in golven
Misschien herken je jezelf in alle vijf de fases, misschien maar in een paar. Allebei is goed. Bij niemand verloopt rouw netjes van stap één naar stap vijf.
Veel mensen beschrijven rouw eerder als golven. Weken kan het redelijk gaan, en dan haalt een liedje op de radio, een geur of een verjaardag alles weer boven.
Dat kan voelen als een terugval. Het laat vooral zien hoeveel iemand voor je betekende.
De Vlaamse rouwdeskundige Manu Keirse zegt het treffend: een groot verlies kun je eigenlijk niet verwerken, je leert ermee leven. Dat vraagt tijd, vaak veel meer tijd dan je omgeving verwacht.
Heen en weer tussen verdriet en het gewone leven
Onderzoekers Margaret Stroebe en Henk Schut zagen dat rouwende mensen steeds heen en weer bewegen. Het ene moment ben je helemaal bij je verdriet en kijk je naar oude foto’s. Het andere moment ben je bezig met je werk, de kinderen of de boodschappen.
Dat laatste kan voelen alsof je de ander tekortdoet. Toch hebben allebei een plek. Even ademhalen hoort net zo goed bij rouwen als het verdriet toelaten.
Wat kan helpen in deze tijd
Er is geen goede of foute manier om te rouwen. Wel zijn er dingen die het voor veel mensen iets draaglijker maken.
Gun jezelf tijd, ook als anderen vinden dat je “er nu wel overheen moet zijn”. Je verdriet volgt geen kalender.
Zoek mensen die kunnen luisteren zonder het meteen te willen oplossen. Iemand die vraagt hoe het écht met je gaat, en het antwoord ook kan verdragen.
Zorg goed voor de basis: rust, eten, even naar buiten. Het klinkt klein, maar in een tijd waarin alles wankelt, geeft het houvast.
Merk je dat je na lange tijd nergens meer toe komt, of dat het verdriet alles overneemt? Praat er dan over met je huisarts. Een lotgenotengroep kan daarnaast een waardevolle aanvulling zijn.
Wat lotgenoten voor je kunnen betekenen
Hoe lief je omgeving ook is, soms voel je je toch alleen met je verdriet. Mensen weten niet goed wat ze moeten zeggen, of ze vermijden het onderwerp, bang om je pijn te doen.
Bij lotgenoten kan dat anders voelen. Zij hebben zelf iemand verloren en weten hoe het is om op een gewone dinsdag ineens te moeten huilen. Je hoeft niets uit te leggen of te verdedigen. Een half woord is vaak genoeg.
Je hoort hoe anderen hun weg zoeken, ieder in hun eigen tempo. Dat kan troost geven, en soms een sprankje hoop. En er wordt ook gelachen, om herinneringen en om de kleine dingen.
In Zuidoost-Brabant kun je terecht bij drie rouwgroepen:
- Rouw en Verlies in Geldrop – 1× per maand op woensdagochtend, voor iedereen die een dierbare heeft verloren
- Samen Vooruit in Deurne – 1× per maand op maandag, voor wie een partner heeft verloren
- Nabestaanden na zelfdoding in Eindhoven – 10 bijeenkomsten, 1× per 2 weken, begeleid door een professioneel hulpverlener
Meedoen is meestal gratis. Wil je eerst meer weten over hoe een groep werkt? Lees dan Wat is zelfhulp? of bekijk de ervaringen van anderen. Houd je van lezen? Bekijk dan ook onze tips voor boeken over rouw en verlies.
Wil je lotgenoten ontmoeten? Bekijk de rouwgroepen
Liever eerst even praten? Neem contact op